Orłowska: Z wizytą w kościele na Wawrzyszewie

Początki Wawrzyszewa sięgają XIV wieku (choć istnieje przypuszczenie, że osada ta funkcjonowała już na przełomie XII i XIII w.). Wówczas to wieś otrzymuje prawo niemieckie. W wieku XVI, a dokładniej w 1542 r., na terenie Wawrzyszewa zostaje powołana parafia św. Marii Magdaleny. Powstaje kościół (1543-1548) ufundowany przez lekarza króla Zygmunta Augusta, właściciela majątku Buraków (obecnie Marymont) i Wawrzyszewa, Baltazara Smosarskiego (Szymoszarskiego). Akt erekcyjny parafii na Wawrzyszewie podpisał bp. Benedykt Idzbieński.

Z czasów wzniesienia kościoła pochodzi prezbiterium. W późniejszym czasie świątynia była rozbudowywana. Początkowo konstrukcja kościoła była drewniana, ale jeszcze w XVI wieku podjęto budowę murowanej świątyni, która zachowała się do dziś. W XVIII w. do prezbiterium dobudowana została nieco od niego szersza i wyższa nawa. W roku 1826 powstała kruchta zaprojektowana w stylu późno klasycystycznym, zespół bramny i dzwonnica. W tym też roku wybudowana została murowana plebania, której nadano kształt staropolskiego dworku.

W 1882 r. przy lewym skraju frontowego ogrodzenia dodano kaplicę przedpogrzebową, jak również żelazną bramę i furty.
W związku z różnym czasem powstawania poszczególnych elementów założenia kościół tworzą elementy późnorenesansowe, barokowe i klasycystyczne. Co istotne, budowla ta nie została nigdy zniszczona.

Dokumentacja rysunkowa fragmentów ceramiki.

Wewnątrz kościoła możemy podziwiać XVIII-wieczny ołtarz główny, krucyfiks i chrzcielnicę z XVI w. Na wyposażenie świątyni składają się obrazy z XVIII w. przedstawiające św. Jana Nepomucena słuchającego spowiedzi oraz Matkę Boską Różańcową. W kruchcie znajdziemy epitafia, w tym te najstarsze małżeństwa Leszczyńskich – dziedziców Powązek.

W 1904 r. siedzibę parafii przeniesiono do kościoła p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny zlokalizowanego na terenie Lasu Bielańskiego – świątyni wzniesionej na przełomie XVII i XVIII w. przez Kamedułów.

W 1923 r. parafia została podzielona na bielańską i wawrzyszewską. Ta druga obejmowała wówczas tereny Wawrzyszewa i Wólki Węglowej. W roku 1952 Wawrzyszew został włączony w granice Warszawy, co skutkowało zmianą charakteru parafii z wiejskiej na wiejsko-miejską. Od tego momentu na terenie Wawrzyszewa zaczęły powstawać osiedla, przybywało mieszkańców. Spowodowało to, że już w latach 70ych XX w. niewielki kościół pw. św. Marii Magdaleny stał się za ciasny.

Plan kościoła z naniesioną lokalizacją wykopów archeologicznych.

W latach 60ych XX w. na terenie założenia zostały przeprowadzone archeologiczne badania wykopaliskowe, których celem była weryfikacja danych historycznych dotyczących osady Wawrzyszew. Badania te były spowodowane także postępującą zabudową mieszkaniową obszarów otaczających kościół.

Wykopaliska potwierdziły obecność nawarstwień kulturowych związanych z funkcjonowaniem osady na badanym terenie. W trakcie eksploracji pozyskano fragmenty siwej ceramiki z okresu średniowiecza, fragmenty polewanych naczyń glinianych i odłamki naczyń szklanych z okresu nowożytności oraz kości zwierzęce. W wykopach natknięto się również na pochówki ludzkie. Łącznie odkryto 37 szkieletów (6 dzieci w wieku do 7 lat, 3 dzieci w wieku 7-15 lat, 1 osobnik w wieku między 15 a 20 lat, 7 osobników w wieku 20-35 lat, 19 osobników w wieku 35-50 lat, 1 osobnik w wieku powyżej 50 roku życia), w tym zidentyfikowano 12 kobiet i 15 mężczyzn. W większości wykopów szkielety ułożone były na osi północ-południe z głową skierowaną w stronę południową. Wyjątek stanowiły pochówki odkryte w wykopie nr III. Tu szkielety zorientowane były według osi wschód – zachód z czaszką zwróconą na zachód. W przypadku wszystkich pochówków stwierdzono, iż zmarły leżał na wznak z rękami złożonymi na biodrach. Analiza antropologiczna przeprowadzona przez Andrzeja Wiercińskiego wykazała, że wzrost mężczyzn wynosił od 162 cm do 172 cm, natomiast wzrost kobiet pochowanych na badanym cmentarzu na Wawrzyszewie oscylował między 149 cm a 160 cm. Materiał osteologiczny nosił oznaki zabiedzenia.

Archeolodzy nie znaleźli pozostałości trumien, jednak o ich dawnej obecności świadczyły gwoździe zlokalizowane przy szkieletach. Przy niektórych osobnikach znaleziono przedmioty kultu, które można uznać za wyposażenie grobowe: metalowy krzyżyk, emaliowany ryngraf, różaniec z krzyżykiem, emaliowany obrazek. Odkryte pochówki należy łączyć z cmentarzem nowożytnym funkcjonującym przy kościele św. Marii Magdaleny. Na podstawie znalezisk nekropola datowana jest na okres od XVI do końca XVIII w.

W związku z potrzebą zapewnienia wiernym większej przestrzeni w latach 80ych parafia podjęła działania w celu uzyskania pozwolenia na budowę nowego – odpowiednio dużego – kościoła. I tak w 1990 r. na placu sąsiadującym ze starym kościołem rozpoczęto budowę nowej świątyni, a w 1997 r. Prymas Polski Józef Glemp dokonał jej konsekracji.

Aleksandra Orłowska

Bibliografia:
1. http://www.mariamagdalena.pl/s/679753704460832768/historia
2. J. Zieliński, Bielany. Przewodnik historyczny, Warszawa 2015.
3. B. Gierlach, O. Gierlach, Badania archeologiczne na stanowisku Warszawa – Wawrzyszew [w:] Wiadomości archeologiczne, tom XXXI zeszyt 1, Warszawa 1965.
4. A. Wierciński, Analiza antropologiczna ludzkich szczątków kostnych z cmentarzyska nowożytnego (XVI – XVIII w.) w Wawrzyszewie [w:] Badania archeologiczne na stanowisku Warszawa – Wawrzyszew [w:] Wiadomości archeologiczne, tom XXXI zeszyt 1, Warszawa 1965.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*